domenica 13 marzo 2011

Mbi Emrat e Semundjeve - Pjesa 1

Nga e kane prejardhjen emrat e disa semundjeve? Ne kete shkrim  te pare do te njiheni me 2 nga mjeket, emrat e te cileve i mbajne semundjet qe kane zbuluar dhe pershkruar, John Down dhe George Huntington.


Sindroma e Down-it: John Langdon Haydon Down (1828-96)
John Langdon Haydon Down

John Down lindi ne Cornwall ne vitin 1828. Interesi i tij per shkencen filloi qe ne femijeri dhe vazhdoi kur ai la shkollen ne moshen 13 vjeçare per te ndihmuar babain e tij me punet e farmacise. Ai levizi ne Londer ne moshen 18 vjecare dhe punoi si ndihmes kirurg ne Whitechapel. Down qendroi atje vetem per pak muaj sepse pastaj gjeti pune ne laboratoret e Shoqerise Farmaceutike ne Bloomsbury Square ne Londer.

Down u fut ne London Hospital Medical School ne moshen 25 vjeçare. Ai shkelqeu si student dhe u cilesua si nje mjek i ardhshem i shkelqyer nga mesuesit e tij. Gjithsesi, ai habiti te gjithe kur mori nje vend pune ne Azilin per Idiote te Earlswood ne Surrey ne vitin 1858. Ne vitin qe pasoi Down u zgjodh si ndihmes mjek ne Spitalin e Londres dhe ai kaloi dekaden tjeter duke punuar ne te dy institucionet.

Monografia e Down-it , "Vezhgime mbi Klasifikimin Etnik te Idioteve", e publikuar ne vitin 1866, permbante nje pershkrim klasik te gjendjes qe tani mban emrin e tij. Ai gjithashtu pershkruajti permiresimet ne te folur dhe koordinim qe mund te behej me femijet qe u dedikohej nje stervitje sistematike. Down mendonte qe femijet e interesuar ishte pjese e rraces Mongoliane duke qene "shembuj te prapambetjes...e nisjes nga nje lloj rrace dhe marrjen e karakteristikave te nje rrace tjeter." Kjo çoi ne emertimin e kesaj gjendje si "idiotsia Mongoliane". Vetem ne vitin 1959 u gjet shkaku i vertete i problemit i cili ishte nje kromozom 21 me teper dhe ne vitin 1965 Mongolizmi mori emrin Sindroma e Down-it.
Shume nga publikimet e Down-it kishin te benin me shendetin mendor, dhe ai ishte nje protagonist i hershem per stervitjen e atyre qe kishin veshtiresi te mesuari.
Trizomia e Kromozomit 21


Ne vitin 1869 Down themeloi nje institucion ne Teddington, te quajtur Normansfield, per te stervitur femije te klasave te pasura me vonesa mendore. Down kishte ide liberale , ishte nje mbrojtes i edukimit te larte te femrave dhe kundershtonte rende idene popullore qe kjo gje kishte mundesi te bente qe grate te lindnin pasardhes te dobet. Ai u semur rende nga gripi ne 1890 prej te cilit nuk u sherua kurre plotesisht. Nje mengjes ne vitin 1896 ne Normansfield , ai u rrezua gjate ngrenies se mengjesit dhe vdiq pas 10 min ne shtepine e tij ne Hampton Wick.

Semundja e Hungtington-it (korea) : George Huntington (1850-1916)
George Huntington

George Huntington lindi ne 9 prill 1850 ne nje fshat te humbur te Eart Hampton,  Long Island , New York. Gjyshi dhe babai i vet ishin doktorre dhe George Hungtinton qe ne moshe te re ndoqi hapat e tyre. Ne moshe te re, Huntington shoqeronte babain e tij ne vizita dhe gjate nje prej ketyre vizitave ai fitoi eksperienciat e para me korean e trasheguar. Pasi u diplomua ne Universitetin e Kolumbias u kthye ne EastHampton per disa muaj per te punuar me babain e vet. Aty, ai pa raste te tjera te koreas se trasheguar, te cilen i kishte pare ne femijeri. Ai u ndihmua nga shenimet qe kishte bere babai dhe gjyshi i tij dhe diagnostikoi raste te tjera, te cilat i permendi ne shkrimet e tija. Ne 15 shkurt 1872, Huntington mbajti  prezantimin e tij klasik mbi korean dhe ishte vetem 22 vjec. Shkrimi i tij beri aq buje saqe u dergua tek Medical and Surgical Reporter of Philadelphia, ku u shfaq 2 muaj me vone. Nje abstrakt u publikua ne gjuhen gjermane, ku u quajt korea e Huntingtonit.

Artikulli Origjinal i Pershkrimit te Semundjes se Huntington


Korea e Huntingtonit eshte e njejte me manine kercyese, qe ndodhte ne mesjete. Persekutimet fetare dhe migrimet e sollen kete semundje te trasheguar ne Mbreterine e Bashkuar dhe me pas ne Ameriken e Verit. Shume nga te semuret u akuzuan per magji dhe u perndoqen gjate periudhes se "gjuetise se shtrigave".

Ne 1874 Huntington levizi ne New York ku kaloi pjesen me te madhe te viteve qe i mbeten me familjen e tij, mjeksine dhe gjuetine, perpara se te vdiste nga pneumonia ne moshen 64 vjeçare. Gjate jetes se tij ai beri 2 shkrime, edhe pse ne nje shkrim analizues te vitit 1908, Sir William Osler shkruante "ne historine e mjeksise ka pak raste ku nje semundje eshte pershkruajtur kaq sakte dhe shkurtimisht."

Bibliografia:
Beyond the name sBMJ 2003 ; 11: 277-8
Beyond the name sBMJ 2003 ; 11: 362-3