lunedì 18 luglio 2011

Cfare Shkakton Dhimbjen e Kokes?

Kur na ndodh te kemi nje dhimbje koke te forte me pulsim, nje person vendos duart ne te dy anet e kokes dhe thote "Me duket sikur po me dalin trute dhe ndihem me mire nese i mbaj ne vend". Kjo jep idene e gabuar qe eshte truri qe zgjerohet dhe jep dhimbjen. Eshte interesante te thuhet, qe indi i trurit nuk e ndien dhimbjen ne te njejten menyre si e ndjen lekura ose organet e tjera. Duke qene se truri ndodhet ne nje "kuti" te forte mbrojtese, nuk ka zhvilluar aftesi ti pergjigjet prekjes ose ndjesive te presionit ashtu si pjeset e tera te ekspozuara te trupit tone. Me te vertete, nje neurokirurg mund te prese pjese indi nervor tek nje pacient ne gjendje te zgjuar dhe pacienti te mos e ndjeje bisturine.

Dhimbja e Kokes

Dhimbja e kokes ndodh sepse aktivizohet ose irritohen strukturat qe e ndjejne dhimbjen: lekura, kockat, nyjet e qafes, sinuset, enet e gjakut ose muskujt. Kur nje person ka nje tumor te trurit, dhimbja eshte zakonisht nje shenje e vone qe zhvillohet. Tumoret e trurit zakonisht japin dhimbje vetem kur rriten aq sa te demtojne kockat ose te shtypin enet e gjakut ose nervat. Dhimbjet e qafes mund te japin dhimbje koke, me dhimbje ne qafe dhe ne pjesen e pasme te kokes shpeshhere duke u shperndare ne maje te kokes deri tek njeri sy.

Infeksionet e sinuseve ose inflamacionet (zakonisht qe ndodhin si pjese e nje reaksioni alergjik), po ashtu, jane nje shkak jo i shpeshte i dhimbjeve te kokes qe perseriten. Roger Cady dhe Curtis Schneider te  Headache Care Center ne Springfield, kane treguar qe 25 deri ne 30% te individeve me migrena raportojne simptoma te hundes gjate episodeve te tyre tipike te migrenes dhe se afersisht 98% e njerezve qe besonin se kishin dhimbje te sinuseve po kalonin nje migrene.

Llojet me te zakonshme te dhimbjes se kokes kronike jane migrenat dhe varietetet tensive (eng. tension-type varieties). Nje migrene eshte nje dhimbje koke jo e vazhdueshme qe ndodh zakonisht nga nje here ne muaj deri ne dy here ne jave, me çdo episod qe zgjat nga 8 deri ne 12 ore. Migrena paraqitet si dhimbje njeanesore, dhimbje koke pulsive qe bllokon aktivitetet dhe mund te shoqerohet nga nauzea dhe ndeshmeri ndaj drites, zhurmave ose aromes.

Dhimbjet e kokes te tipit tensiv mund te ndodhin me shpesh dhe dhimbja, qe ndihet si nje dhimbje e mbyllur ne te dy andet e kokes qe nuk limiton aktivitetet e perditeshme, mund te zgjase per dite me rradhe. Te dyja keto lloje dhimbjesh koke ndodhin si pergjigjet ndaj shkaktareve te brendshem ose te jashtem si ndryshime hormonale, mungesa e gjumit, agjerimi ose stresi. Ekspozimi ndaj ketyre shkaktareve ben qe truri te sinjalizoje qendrat e dhimbjes qe prodhojne nje sere lajmetaresh kimik, perfshire serotoninen dhe norepinefrinen, qe shkaktojne zgjerim te eneve te gjakut te meningjeve qe rrethojne trurin. Ky zgjerim çon ne nje rritje te qarkullimit te gjakut dhe enet e gjakut ne anet e kokes mund te behen me te dukshme dhe te forcuara. Nderkohe qe enet e gjakut i nenshtrohen ktij ndryshimi ato shtypin mbi nervat qe i rrethojne, duke bere qe keto nerva te dergojne sinjale tek sistemi trigeminal, zone e trurit qe kontrollon mesazhet e dhimbjes se kokes dhe fytyres. Aktivizimi i sistemit trigeminal , me shpesh shkakton dhimbje rreth syve dhe faqes, duke shkaktuar nje ndjesi te gabuar te dhimbjes sinusale. Sistemi trigeminal po ashtu dergon mesazhe hipotalamusit, zone e trurit qe merr pjese ne deshirat e ushqimeve, dhe ne zonen e siperme te shtylles kurrizore cervikale, qe mund te shkaktojne spazme te muskujve te qafes.

 


Nje here qe e gjithe rruga e dhimbjes se kokes eshte aktivizuar, behet me e veshtire per trajtimet e dhimbjes se kokes te japin efekte. Sipas nje studimi te kryer nga Rami Burstein i Universitetit te Harward-it si tek minjte edhe tek njerezit tregoi qe ilaçet per dhimbjen e kokes duhet te merreshin heret ne nje episod dhimbjeje koke ne menyre qe te jene efektive. Pacientet me migrene shpeshhere verejne qe dhimbja e tyre e kokes fillon me nje ndjesi pulsimi qe ndiqet nga nje rritje e ndjeshmerise se lekures. Kjo rritje e ndjesise se lekures, qe merr emrin hallodini, mund te marre formen e nje tkurrje te skalfit, floket qe "dhembin" ose dhimbje kur kreh floket ose vesh vathe ose syze. Kur hallodinia ka ndodhur, trajtimi i dhimbjes se kokes eshte me pak efektiv. Duke shenuar me kujdes simptomat e dhimbjes se kokes ne nje ditar mund te jape nje parashikim te mire kur ndodh hallodinia dhe mund te ndihmoje individin te kuptoje kur ilaçet duhet te merren per te dhene lehtesimin me te madh.


Edhe pse dhimbjet e kokes kronike nuk shkaktohen nga semundje kronike, nje ndryshim i rendesishem ne menyren se si shfaqen, nje mungese lehtesimi nga terapia qe perdorej me pare dhe jepte rezultate, ose zhvillimi i problemeve te reja te shendetit bashke me dhimbjen e kokes duhet te beje qe individi te paraqitet tek mjeku per nje vizite.


Pergjigje e dhene nga Dawn A. Marcus, professor ne Universitetin e Pittsburgh School of Medicine, departamenti i anesteziologjise.

Scientific American
Maj 2005