sabato 17 gennaio 2015

Semundje Infektive ne Histori

Nje semundje u dokumentua ne Greqi ne vitin 430 p.e.s, me shume mundesi e sjelle nga marinaret. Perfshiu Athinen ne nje kohe kur Sparta po kercenonte qytetin dhe banoret detyroheshin te mblidheshin ne kasolle, me higjene te ulet. Shume shpejt ata paten simptoma te tmerrshme qe perfshinin kolle, temperature, diarre, infeksione lekure dhe infeksione te gishtave te duarve dhe kembeve. Nje e treta e njerezve vdiqen. Historiani Thucydides i mbijetoi semundjes dhe dha nje pershkrim te detajuar me shpresen qe njerezit ne te ardhmen do mund te gjenin menyren se si ta shmangnin. Ai tha qe semundja filloi ne Etiopi, udhetoi ne Libi dhe Egjipt dhe pastaj arriti ne portin e qytetit athinas te Piraeus-it, perpara se te mberrinte Athinen vete.


Ky ishte pershkrimi i pare i nje semundje qe u perhap neper kontinente. Historianet modern kane hipotizuar qe semundja mund te kete qene tifo. Cfaredo qe te ishte, ajo vrau edhe drejtuesin e Athines, Pericles, dhe shkaterroi ushtrine e qytetit, duke u bere shkak per renien e qytetit dhe mbarimit te periudhes se arte.

Semundje si anemia falciforme, talasemia ofrojne rezistence ndaj malarias nderkohe qe nga ana tjeter shkaktojne anemi. Paraziti i trasmetuar nga mushkonjat, Plasmodium falciparum ushqehet me hemoglobinen; duke qene se talasemia modifikon prodhimin e hemoglobines, kjo dobeson aftesine e parazitit per tu riprodhuar dhe e ben me te dobet ndaj nje pergjigje imune. Popullata me grupe talasemikesh jane ne disa zona ku malaria eshte me e zakonshme, si ne Mesdhe dhe ne Azine Jugore.

Ne 1334, murtaja kaloi neper Kine gjate rrugeve te tregtise drejt Perendimit, duke vrare fshatra te tere gjate rruges.  Ndoshta u perhap me pleshtat ose me minjte, ose u perhap me pikat e ujit qe thitheshin, bakteri Yersinia pestis ndonjehere shkaktonte nje forme septicemie qe erresonte ekstremitetet, duke marre emrin “Vdekja e Zeze”. Popullata e Kines dhe Europes u pergjysmua deri ne fund te shekullit (megjithse edhe faktore te tjere, perfshire luften dhe motin, luajten nje rol). Mendohet se vdekjet ne bote shkojne nga 75 milion deri ne 200 milion. Per te krahasuar, historianet mendojne qe Gripi Spanjoll (1918 – 1919) vrau rreth 50 – 100 milion, Murtaja e Justinianit (Viti 541-542) rreth 25 – 100 milion, Murtaja Moderne (e trete) (1855 – 1959) rreth 10 – 12 milion dhe Murtaja e Antonines (vitet 165 – 180) rreth 5 milion.

Ne 1897, nje zbulues suedez, S. A. Andrée kerkoi te arrinte Polin e Veriut me 2 shoke ne nje balone me hidrogjen. Balona u perplas pas 2 ditesh, dhe  zbuluesit u munduan te ktheheshin permes akujve. Trupat e tyre nuk u gjenden deri ne 1930. Pas identifikimit te larves se Trichinella spiralis ne kufomen e nje ariu polar ne kampin e fundit te zbuluesve dhe duke studjuar ditaret e tyre, mjeku Ernst Tryde arriti ne perfundimin se ata u vrane nga paraziti. Teoria ka frymezuar kerkues te tjere per te akuzuar trikinozen nga mishi i gjalle i ariut polar si shkaktar per semundjen e anetareve te ekspeditave te drejtuara nga zbuluesi anglez Henry Hudson ne 1611 dhe ekuipazhin e anijes daneze Unicorn ne 1619. Teoria mbetet e paprovuar.

Burimi i Informacionit: MedScape